Een korte geschiedenis

De Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen van de Katholieke Universiteit Leuven werd in 1967 opgericht. Ze is echter gegroeid uit een veel ouder instituut, één van de oudste, dergelijke instituten van Europa en de wereld. De oorsprong van de Faculteit houdt namelijk nauw verband met de ontwikkelingen van de filosofie.

In 1889 richtte Mgr. D. Mercier in Leuven het befaamde Hoger Instituut voor Wijsbegeerte op, een instituut dat een belangrijke rol zal gaan spelen bij de internationale ontwikkeling van de filosofie.

Tien jaar eerder, in 1879, werd in Leipzig het eerste psychologisch laboratorium door W. Wundt opgericht.

A. Thiéry de eerste professor in de psychologie van het nieuwe instituut in Leuven, ging naar Leipzig om in Wundts Labo te studeren.
In 1892 richtte hij zijn eigen psychologisch laboratorium in het Leuvense Hoger Instituut voor Wijsbegeerte op. Zijn briljantste student was de jonge Albert Michotte van den Berck die, na zijn studies in de filosofie, psychologie en fysiologie, in het Leuvense laboratorium als medewerker en docent terecht kwam. Van in het begin omarmde hij het bredere perspectief van de Duitse Würzburger School, en werkte hij samen met O. Külpe. A. Michotte werd snel erkend als één van de meest opmerkelijke psychologen van zijn tijd, en als één van de leidinggevende figuren van de tweede generatie psychologen.

F. Collard, van zijn kant, legde de basis voor een meer beroepsgerichte opleiding voor leerkrachten voor het secundair onderwijs, niet alleen in Leuven, maar ook aan de andere Belgische universiteiten. Zijn inspanningen en die van andere Belgische collega’s werden beloond toen op 10 April 1890 een wet werd goedgekeurd die de lerarenopleiding aan de universiteiten regelde. De twee hoekstenen van de Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen werden dus reeds voor het einde van de 19de eeuw gelegd.

Ondertussen werkten een aantal jonge wetenschappers aan hun doctoraat in Michottes laboratorium aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte. Zij zouden later hoogleraren worden aan verscheidene Belgische en buitenlandse universiteiten. Om er slechts enkele te noemen: F. Aveling (Londen), F. Roels (Utrecht), Galli (Milaan) en F. Fransen (Gent).

In 1912 werkte A. Michotte aan de beginselen van de Gestalt Psychologie; werk dat parallel verliep, maar onafhankelijk van de Frankfurt School. In datzelfde jaar richtte de Poolse J. Ioteyko de “Faculté internationale de Pédologie” in Brussel op. Merkwaardige samenloop van omstandigheden misschien, maar 1912 was ook het jaar waarin E. Claparède zijn “Ecole des Sciences de l’Education” in Genève oprichtte. Al deze werkzaamheden werden onderbroken door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). In 1919 richtte de Vrije Universiteit Brussel (Université Libre de Bruxelles) een Instituut voor Opvoedkunde op waar onder andere O. Decroly en J. Demoor werkzaam waren.

In 1923 namen A. Michotte en de Rector Magnificus Mgr. A. Ladeuze een nieuw initiatief: de oprichting van een "École de Pédagogie et de la Psychologie appliquée a l'Éducation" (School voor Opvoedkunde en Toegepaste Psychologie van de Opvoedkunde). Zo werd het "Hoger Instituut voor Wijsbegeerte" de "Faculteit Letteren en Wijsbegeerte". De kern van de School voor Opvoedkunde en Toegepaste Psychologie van de Opvoedkunde werd gevormd door enerzijds A. Michotte en zijn student A. Fauville, wat de psychologische disciplines betreft, en anderzijds de jonge R. Buyse, als specialist in didactiek en experimentele opvoedkunde, en de vermaarde F. Collard, de grondlegger van de lerarenopleiding in Leuven, wat de pedagogische onderwerpen betreft. Collard doceerde historische pedagogiek en didactiek van het secundair onderwijs. Buyse had aan de Internationale Faculteit in Brussel gestudeerd en samengewerkt met O. Decroly. De opleiding aan de nieuwe School werd vervolledigd door toevoeging van een cursus over fundamentele pedagogiek en een aantal cursussen uit de opleidingen in de filosofie, geneeskunde, natuurkunde en rechten. De opleiding duurde in eerste instantie twee jaar voor een licentiaatsdiploma, gevolgd door een derde jaar voor het doctoraat.

In 1930 werd de opleiding in twee cycli geherstructureerd: een tweejarige kandidatuur en één vervolgjaar voor het licentiaatsdiploma. Een verdere hervorming vond plaats in 1936 waarbij de structuur van de opleiding werd gelijkgesteld aan de opleiding in Letteren en Wijsbegeerte: een tweejarige kandidatuursopleiding en een tweejarige licentiaatsopleiding, optioneel gevolgd door een doctoraatsproefschrift.

Deze structuur werd behouden tot 1940. Het moet worden opgemerkt dat gedurende die periode de meeste cursussen in het Frans werden gedoceerd, met slechts enkele cursussen in het Nederlands. De eerste stappen naar het doceren en publiceren in het Nederlands werden gezet in 1932, toen A. Decoene, een student van Mercier, een reeks van lezingen over de beginselen van de opvoeding in het Nederlands presenteerde.

Ondanks de uiterst beperkte middelen verwierf het wetenschappelijke onderzoek dat gedurende deze periode aan de School werd uitgevoerd een wereldwijde reputatie. A. Michotte was één van de bekendste onderzoekers in dit gebied, terwijl R. Buyse een internationale rol speelde op het nieuwe domein van de experimentele pedagogiek en de didactiek. In de bibliotheek van de Faculteit Psychologie en Pedagogische staat trouwens een unieke collectie psychologische onderzoeksinstrumenten die vernoemd werd naar professor Michotte (klik hier voor meer info). A. Decoene werd later gastprofessor aan de Université Laval in Montréal (Canada). De Leuvense school was bijzonder invloedrijk in Latijns-Amerika, met name in Bogota (Columbia) waar R. Buyse als gastprofessor doceerde en in Lima (Peru) waar hij hielp om de School voor Opvoedkunde op te richten. Sommige leden van het academisch personeel van deze school werden opgeleid in Leuven, namelijk Dr. M. Herrera Calderon en Dr. Mas Alcedo.

In Santiago (Chili) kregen Dr. Hustado Cruchago en Dr. E. Godenir een aanstelling; beiden waren afgestudeerden uit Leuven. Zelfs in China werd in deze periode een School voor Opvoedkunde aan de Universiteit van Peking opgericht. M.E. Tshang Hwai bereidde dit voor in zijn doctoraatsproefschrift aan de School in Leuven, onder leiding van R. Buyse. Verschillende Leuvense alumni werden docenten aan de Université de Montréal (Canada). Een andere leerling van A. Michotte, J. Donceel werd aangesteld als hoogleraar algemene psychologie aan de Notre Dame University in New York.

De Leuvense School trok studenten van verscheidene Europese landen aan, die uiteindelijk bekende hoogleraren en onderzoekers werden, zoals J. Zaragüeta (Spanje), E. Montalta (Zwitserland), P. Fraisse (Frankrijk), E. Planchard (Portugal), C. Klosak en A. Zaniewski (Polen), en I. Caruso (Rusland en later Oostenrijk). Verschillende toekomstige hoogleraren van het Instituut, waaronder J. Nuttin Sr., R. Dellaert, V. D’Espallier en G. de Montpellier, kregen ookhun opleiding aan de School. Ondertussen had het werk van A. Michotte in de psychologie en R. Buyse in de experimentele opvoedkunde voor een stevige internationale reputatie gezorgd.

Van 1941 tot 1943 onderging de School verschillende veranderingen. Ze werd omgevormd tot een "Instituut voor Toegepaste Psychologie en Opvoedkunde", nog steeds verbonden met de Faculteit Letteren en Wijsbegeerte. Tezelfdertijd werd een afzonderlijke cursus ontwikkeld voor studenten van andere faculteiten, voornamelijk studenten geneeskunde. Dit toont aan hoe toegepaste psychologie in verscheidene domeinen zijn intrede deed, zoals in de beroepsoriëntering, het bedrijfsleven en de psychiatrie. Sinds die tijd was er een Nederlandstalige sectie naast de Franstalige.